64-cü Nyu-York Film Festivalında Andrey Zvyagintsev və Iris Lebedeva Minotaur filmini NYFF proqramçısı Florence Almozini ilə müzakirə etdilər.
De/Kino-nun bu seriyasında filmləri onları yaradanların öz sözləri ilə oxuyuruq, rejissor və aktyorların görüşlərini tərcümə edir, çəkiliş meydançasından ən maraqlı məqamları seçirik.
Bu dəfə söhbət Andrey Zvyagintsevin Minotaur filmindən gedir. Film Klod Şabrolun Vəfasız arvad (The Unfaithful Wife) filminin remeykidir və 2022-ci il Rusiyasında, səfərbərlik, müharibə hazırlığı fonunda keçir. Aşağıda rejissor və aktrisa İris Lebedeva ilə görüşdən seçdiyimiz məqamlar var.
Ssenari tarixlə toqquşur
Zvyagintsev remeyk fikrinə 2018-ci ildə düşüb, amma hüquqları ala bilməyib. Ssenari üzərində iş yalnız 13 sentyabr 2022-ci ildə başlayıb, səfərbərlik isə bir həftə sonra elan olunub. Filmdəki merin kabineti səhnəsi isə Rusiyada yaşayan bir sahibkar dostunun şəxsən iştirak etdiyi toplantıya əsaslanır.
Sarı ağac qədər vacib
Zvyagintsevin çoxlu dubllar çəkməsi aktyorun səhvi ilə bağlı deyil, mürəkkəb mizanqurma ilə bağlıdır. Bunu Lebedeva öz təcrübəsindən izah edir.
Zvyagintsev filmlərində rol almağı tələbəlik illərinin böyük arzusu adlandıran Lebedeva da eşitmişdi ki, rejissor çoxlu dubl çəkir. Düşünürdü ki, bəlkə aktyorlar nəyisə səhv edirlər. Çəkilişdə isə başqa şey gördü: Zvyagintsev aktyoru küçədəki it, qəhvə fincanı və digər detallarla çox mürəkkəb şəkildə əlaqələndirir.
Aktrisanın anlayıb ki, onun özü də filmdə kadrdakı sarı ağac qədər eyni əhəmiyyətə sahibdir - o, çəkilişdə həmin sarı ağacla bağlı xüsusi müzakirələrin getdiyini xatırlayır. Rejissor və DoP ağacın çəkiliş üçün “yetərincə sarı” olub-olmadığını müzakirə edirmiş.
Amma ortada bir paradoks da var. Bu qədər dəqiq qurulmuş kadrda aktrisa özünü sıxışdırılmış hiss etməyib; deyir ki, rejissor aktyorları çərçivəyə salmır və epizodlarda çox improvizasiya etdiklərini xatırlayır. “Bəlkə də o, bizi hipnoz edir və əslində nə istədiyini zehnimizə yerləşdirir, lakin mən hiss edirdim ki, o bizə böyük sərbəstlik verir…”
Qısası, mizansendə aktyor da bu filmin digər mozaika hissələri kimi bərabər dərəcədə əhəmiyyətlidir.
Həqiqi şərab və tək kadr
Bir səhnədə aktrisa həqiqi şərab içib. Səhnə “stop” deyilmədən, tək bir kadrla çəkilib.
Nə üçün həqiqi şərab: Lebedevanın sözlərinə görə, Zvyagintsev sərxoş adamı təqlid etməyə çalışan aktyorlara inanmır.
Nə baş verdi: Səhnəni xatırlayırsız: bir oğlan masaya yaxınlaşıb oturmaq istəyir, o isə heç yeni söhbət əhvalında deyil. Rejissor da oğlanı kənarda tutub, yenidən masaya qaytarırdı, və bu, bir müddət davam etdi.
Nəticə: Zvyagintsev deyir ki, filmdə o səhnənin sonuncu və ya sondan əvvəlki dublu istifadə olunub, yə’ni, “çəkilən əziyyət hədər getməyib”. Bu, həm də onu göstərir ki, rejissor dublları sadəcə kefindən çəkmir.
Təbiətin hədiyyəsi: şəhərdə gəzinti
Qəhrəmanın filmdə təxminən 10-15 dəqiqə davam edən şəhər gəzintisi bir neçə gün ərzində Riqanın müxtəlif yerlərində çəkilib. Tramvayın gəldiyi və formalı əsgərlərin düşdüyü kadr iki kamera ilə çəkilib. Biri ümumi planı çəkib, digəri isə küçə boyunca qarşıdan hərəkət edib. Dubllar saat yarım, iki saat davam edib. Bu müddətdə hava bir neçə dəfə kəskin dəyişib: isti günəşdən yağışa, küləyə qədər. Rejissor bunu “təbiətin hədiyyəsi” adlandırır.
Aktrisanın çaşqınlığı
Çəkilişlərin ilk günlərində Lebedeva rejissora belə deyib: “Mən hansı filmə düşmüşəm, başa düşmürəm. Hər gün gəlirəm, ancaq küçələrdə gəzirəm; sağdan sola, soldan sağa hey addımlayıram. Mən nə vaxt rol oynamağa başlayacağam, bilmirəm”.
Yə’ni, bizim üçün də valehedici görünən bu kadrlar aktrisa üçün əvvəlcə anlaşılmaz olub. O, rol oynamağı gözləyirdi, film isə ondan sadəcə şəhərdə gəzməyi istəyirdi.
Həddindən artıq gözəl olanı kəsmək
Filmin ən gözəl uzun kadrlarından biri montajda atılıb, çünki həddən artıq gözəl idi. Lebedeva həmin səhnəni belə təsvir edir. Quruluşçu rəssamlar qırmızı yarpaqlar, su divarları və divarlarda fərqli rəsmlər yaratmışdılar. Külək saçlarını dalğalandırırdı, yağış damcıları üzünə süzülürdü. Aktrisa bu səhnəni filmdə səbirsizliklə gözləyirdi.
Zvyagintsevin cavabı sərt bir prinsipdir: “bir şey həddindən artıq gözəl olanda, ondan acımasızcasına xilas olmaq lazımdır”. Rejissor söhbətdə dedi ki, hətta bə’zən yeni dubl çəkəndə deyir ki, bu, çox yaxşı alınıb, indi onu bir qədər korlayacağıq. Aktrisanın ən çox gözlədiyi səhnə beləcə filmdən kənarda qaldı.
Əslində, düşünmək üçün də yaxşı məqamdır. Sizcə, məhz belə bir gözəl səhnə filmin ümumi ruhunu necə tə’sirləndirərdi?
Beş gün çəkilən qətl səhnəsi
Qətl səhnəsi 5 günə çəkilib. Rejissorun sözü ilə, “demək olar ki, 5 gün ərzində Antonu öldürürdük”.
Fiziki yük. Baş rol ifaçısı Dmitri Mazurov xalçanı qucağında daşımalı, dartmalı, skotçla bükməli idi, və bunu dəfələrlə təkrar edirdi. Çəkilişdə ağır manekenin bir neçə variantı və suya atılma dublları üçün təxminən 15 xalça olub. Xalçaların çəkisi 80 kiloqramdan 40 kiloqrama qədər dəyişirdi.
Mazurovun alnından tər süzülürdü, saçları nəm idi. Komanda bu detalı bütün epizod boyu saxlayıb: aktyor maşına oturanda saçlarını qəsdən isladırdılar. Rejissor deyir ki, bu təfərrüat məhz həyatın özündə yarandı.
Storyboard yoxdur
Antonun mənzili pavilyonda qurulmuş dekorasiya olub. Zvyagintsev və onun daimi operatoru kadr-kadr planlaşdırma etmirlər, yaxud kadrın kompozisiyasını ayrıca çəkmirlər. Əvəzində səhnəni yuxarıdan sxem kimi cızırlar: kim harada oturacaq, səhnə necə cərəyan edəcək. Hər epizod operatorla əvvəlcədən düşünülür.
iPhone ilə çəkilən final
Filmin final kadrı kino kamerası ilə yox, iPhone ilə çəkilib, 4K keyfiyyətində.
Kim çəkib: Zvyagintsevin 30 ildir tanıdığı dostu Vladimir Mishukov. Rejissor onu vizual baxımdan inanılmaz dərəcədə istedadlı adlandırır.
Necə çəkilib: Mishukov Avropada bir yerə uçarkən təyyarədən buludları görüb və telefonu ilə çəkib.
Müddət: Orijinal material təxminən 5 dəqiqədir. Rejissor deyir ki, onu 5 dəqiqə və daha çox izləməyə hazır idi, amma “tamaşaçıya rəhm etmək lazımdır”. Kadr 2 dəqiqə 20 saniyəyə qısaltılıb.
Film tamaşaçının zehnində doğulur
Zvyagintsev filmini yozmaqdan imtina edir. Ona görə yozum tamaşaçıya məxsusdur. Andrey dedi ki, yozum prosesinə müdaxilə etməmək ən yaxşısıdır. Bu, tamaşaçıların öz filmidir. Film onu seyr edənin zehnində doğulur; bütün obrazlar, bütün metaforalar və illüziyalar sizin beyninizdə yaşayır.
Bəs siz bu söhbətdən özünüz üçün hansı dərsləri çıxardınız? Fikirlərinizi bizimlə bölüşməyi unutmayın. Həmçinin, belə yazıların davamı üçün bizə ianə etməyi də unutmayın. De/Kino məhz oxucu/izləyici hesabına həyatda qalmağı hədəfləyir.





